عزاداری بر حضرت اباعبدالله الحسین (ع) نه یک رسم نوپدید، بلکه سنتی مستمر و اصیل است که از همان روزهای آغازین واقعه کربلا، توسط خاندان وحی و سپس همه ائمه معصومین (ع) پاس داشته شده است.ـ خبر۳۳ در گزارشی، آداب سوگواری حسینی را بر اساس سیره عملی معصومین بررسی کرده است.
سیاهپوشی؛ ریشه در سیره نبوی و علوی
بر اساس روایات متعدد، سیاهپوشی بهعنوان نماد عزاداری، پیشینهای درخشان در منابع اسلامی دارد. گزارشها حاکی از آن است که حضرت فاطمه زهرا (س) در سوگ پیامبر اکرم (ص) پیشانیبند سیاه بستند و امام مجتبی (ع) نیز در شهادت امیرالمؤمنین (ع) جامه سیاه پوشیدند. همچنین در ماجرای کربلا، منابع تاریخی از سیاهپوشی زنان هاشمی در شام و نیز مردان و زنان مدینه هنگام استقبال از کاروان اسرا سخن گفتهاند.
جالب توجه آنکه این روایات محدود به منابع شیعی نیست؛ بلکه در کتابهای معتبر اهل سنت نظیر مسند احمد بن حنبل و مستدرک الصحیحین نیز دستور پیامبر (ص) بر سیاهپوشی در سوگ بزرگان دین نقل شده است.
نوحهخوانی؛ از منزل امام باقر(ع) تا حضور دعبل در محضر امام رضا(ع)
سیره اهلبیت (ع) تنها به پوشش خلاصه نمیشد؛ بلکه برگزاری جلسات نوحهخوانی و مرثیهسرایی در منازل ائمه، بخش مهمی از فرهنگ عاشورایی را شکل میداد. بر اساس اسناد تاریخی، شاعرانی همچون کمیت اسدی در محضر امام باقر (ع) و سید حمیری و جعفر بن عفان در مجلس امام صادق (ع) به مرثیهخوانی میپرداختند. همچنین مرثیهسرایی معروف دعبل خزایی نزد امام رضا (ع) از باشکوهترین نمونههای این سنت است.
در کنار شاعران، ائمه (ع) از «مُنشدان» (مداحانی که اشعار دیگران را میخواندند) مانند «ابوهارون مکفوف» و «فضیل الرسان» نیز برای نوحهخوانی دعوت میکردند. نکته قابل توجه آنکه بسیاری از این مداحان، خود از راویان مورد اعتماد و مؤلفان کتب حدیثی بودهاند که نشان از جایگاه والای این آیین در نگاه معصومین دارد.